Ngày 29/06/2024, Quốc hội đã thông qua Luật Bảo hiểm xã hội số 36/2024/QH15 (sau đây gọi là Luật BHXH 2024), đã chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2025. Luật BHXH 2024 mang đến nhiều thay đổi quan trọng, tác động sâu sắc đến trách nhiệm của người sử dụng lao động và cơ cấu chi phí của doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Để đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật mới, các chủ doanh nghiệp và chủ hộ kinh doanh cần nắm 03 điểm thay đổi chính sau đây.
1. Mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc: Lần đầu áp dụng với chủ hộ kinh doanh
So với Luật BHXH 2014, Luật BHXH 2024 đã chính thức đưa chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh vào danh sách đối tượng tham gia BHXH bắt buộc (điểm m khoản 1 Điều 2 Luật BHXH 2024).
Quy định này yêu cầu các chủ hộ kinh doanh phải có trách nhiệm đăng ký và đóng BHXH cho chính mình, cụ thể như sau:
Mức đóng hằng tháng: Tổng cộng là 25% trên tiền lương làm căn cứ đóng BHXH, trong đó bao gồm 3% vào quỹ ốm đau, thai sản và 22% vào quỹ hưu trí, tử tuất (điểm a khoản 4 Điều 33 Luật BHXH 2024).
Căn cứ đóng BHXH: Chủ hộ kinh doanh được chủ động lựa chọn mức tiền lương làm căn cứ đóng, nhưng phải đảm bảo mức thấp nhất bằng “mức tham chiếu” và cao nhất không quá 20 lần “mức tham chiếu” tại thời điểm đóng (điểm d khoản 1 Điều 31 Luật BHXH 2024).
Số tiền đóng tối thiểu: Tại thời điểm hiện tại, khi mức lương cơ sở chưa bị bãi bỏ, “mức tham chiếu” sẽ tương đương với mức lương cơ sở là 2.340.000 đồng/tháng. Như vậy, mức đóng BHXH bắt buộc thấp nhất mà một chủ hộ kinh doanh phải đóng là 585.000 đồng/tháng (25% của 2.340.000 đồng).
Phương thức đóng: Có thể lựa chọn đóng linh hoạt theo hằng tháng, 03 tháng hoặc 06 tháng một lần (điểm b khoản 4 Điều 33 Luật BHXH 2024).
Thủ tục đăng ký: Chủ hộ kinh doanh có thể tự nộp tờ khai tham gia BHXH cho cơ quan BHXH trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày thuộc đối tượng tham gia (khoản 2 Điều 28 Luật BHXH 2024).
2. Định nghĩa rõ hành vi chậm đóng, trốn đóng BHXH và quy định rõ biện pháp xử phạt vi phạm
Nhằm giải quyết tình trạng nợ đọng, trốn đóng BHXH đang diễn ra phức tạp, Luật BHXH 2024 đã định nghĩa rõ ràng các hành vi vi phạm và tăng nặng chế tài xử lý. Đây là điểm khác biệt lớn so với Luật BHXH 2014 vốn chỉ liệt kê chung các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 17.
| Hành vi | So sánh Luật BHXH 2014 và Luật BHXH 2024 | Biện pháp xử lý theo Luật BHXH 2024 |
| Chậm đóng | Luật BHXH 2014: Chỉ nêu là hành vi bị cấm (Điều 17 Luật BHXH 2014) | – Buộc đóng đủ số tiền chậm đóng. – Nộp tiền lãi bằng 0,03%/ngày trên số tiền chậm đóng (Điều 40 Luật BHXH 2024).- Công khai thông tin doanh nghiệp vi phạm trên Cổng thông tin điện tử của cơ quan BHXH (Điều 35 Luật BHXH 2024). |
| Luật BHXH 2024: Định nghĩa rõ hành vi chưa đóng, đóng chưa đầy đủ, không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ, v.v. (Điều 38 Luật BHXH 2024). | ||
| Trốn đóng | Luật BHXH 2014: Chỉ nêu là hành vi bị cấm (Điều 17 Luật BHXH 2014) | – Áp dụng các biện pháp như chậm đóng. – Bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 41 Luật BHXH 2024). |
| Luật BHXH 2024: Định nghĩa cụ thể các hành vi như không đăng ký tham gia, đóng trên mức lương thấp hơn thực tế, không đóng sau 60 ngày dù đã bị đôn đốc (Điều 39 Luật BHXH 2024). |
3. Quy định mới về “Mức tham chiếu” làm căn cứ tính toán mức đóng và hưởng BHXH
Luật BHXH 2024 đưa ra một khái niệm hoàn toàn mới là “mức tham chiếu” để thay thế cho “mức lương cơ sở” trong việc tính toán các mức đóng và hưởng chế độ BHXH (Điều 7 Luật BHXH 2024).
Bên cạnh đó, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc đối với người lao động theo chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quyết định đã được làm rõ hơn, bao gồm mức lương, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác được thỏa thuận trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ trả lương (điểm b khoản 1 Điều 31 Luật BHXH 2024).
Người sử dụng lao động cần đặc biệt lưu ý rà soát lại cơ cấu tiền lương và các khoản phúc lợi để tính toán và thực hiện việc trích đóng BHXH cho người lao động một cách chính xác, tránh các rủi ro pháp lý sau này. Mức đóng BHXH bắt buộc sẽ có mức sàn là mức tham chiếu và mức trần là 20 lần mức tham chiếu tại thời điểm đóng (điểm đ khoản 1 Điều 31 Luật BHXH 2024).
Những thay đổi trong Luật BHXH 2024 đặt ra yêu cầu cấp thiết cho các chủ doanh nghiệp và chủ hộ kinh doanh phải nhanh chóng cập nhật, rà soát lại quy trình nội bộ, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến đăng ký lao động, cơ cấu lương và nghĩa vụ tài chính. Việc chủ động chuẩn bị sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ tuân thủ đúng pháp luật mà còn xây dựng được mối quan hệ lao động hài hòa, bền vững.
Lưu ý: Nội dung trong bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo chung và không cấu thành ý kiến tư vấn pháp lý cho bất kỳ trường hợp cụ thể nào. Các quy định pháp luật được viện dẫn có hiệu lực tại thời điểm đăng tải và có thể thay đổi, được sửa đổi, bổ sung hoặc hết hiệu lực theo thời gian. Do đó, để nhận được sự hỗ trợ pháp lý chính xác và phù hợp nhất, Quý độc giả vui lòng liên hệ trực tiếp với luật sư của chúng tôi để được tư vấn.
